Gronów

126km Gronów. — 130 km Poźrzadło. Z prawej widok na zalesioną górę Poźrzadło. W odl. 5 km na pn. wsch. Łagów, zabytkowe miasteczko położ. na przesmyku między j. Ciecz (Trześniowskie, 5,1 km długie, 53 m glęb.) od pn. i J. Łagowskim (3,2 km dług., 14 m głęb.), od pd. w pasie zalesionych wzgórz środkowolubuskiej moreny czołowej, osiągającej tu największą wysokość (góra Bukowiec 227 m), długoletnia siedziba (1347—1810) bogatego zakonu joannitów. Zamek XIV w., przebud. XVIII w. Na parterze sala z gotyckim sklepieniem. W sali rycerskiej zbiór zbroi. Z średniowiecznej wieży zamkowej (35 m wys.) wspaniały widok na miasteczko, jeziora, okoliczne wzgórza i lasy. Przy wjeździe do miasteczka od pd. Brama Polska XV w. (nazywana tak również d. przez Niemców), po stronie zach. Brama Marchijska XVIII w. Na pn. zach. od Łagowa rezerwat leśny „Buczyny Łagowskie”.

Wilkowo i Mostki

Wyjazd na pn. zach. — 114 km Wilkowo. Na lewo od drogi j. Wilkowo (140 ha, 29 m głęb.). 119 km Mostki. D. kolonia polskich arian wypędzonych z kraju. W odl. 2 km w lewo j. Nieslysz (Niesulica, 515 ha, 39,5 m głęb.), największe na Ziemi Lubuskiej. Nad jeziorem kolonia letnia dzieci kalek. Na stromym cyplu zalesionego półwyspu we wsch. części jeziora dobrze zachowane grodzisko wczesnohistoryczne.

Świebodzin

109 km Świebodzin (13 000 mieszk.), m. pow., położ. w otoczeniu jezior i wzgórz. Zakłady termotechniczne, fabryka mebli, zakład rehabilitacyjny dla dzieci kalek. 1228 zamek, później targ. 1319 miasto. Po okresie przynależności do Wielkopolski w końcu XIII w. dostaje się pod panowanie Piastów Śląskich, dzieląc odtąd jako część – składowa księstwa głogowskiego polityczne losy Śląska. 1490 sprawuje tu rządy Jan Olbracht, późniejszy król polski, 1499—1505 Zygmunt Stary. 1742 miasto dostaje się pod panowanie pruskie. Kość. farny gotyk z końca XV w., z szeroką fasadą zakończoną szczytami i lekką wieżyczką z iglicami wybud. XIX w. Ratusz pierwotnie gotycki, przebud. w stylu renesansu XVI i w XIX w. Na parterze i w piwnicach sklepienia gotyckie, w sali obrad obraz i widok Świebodzina 1618. Fragmenty murów z basztami i fosą. Ładny park Chopina.

Trzciel i Lutol Suchy

79 km Trzciel (2200 mieszk.), m. nad Obrą, między dwoma jeziorami (malowniczy szlak wodny). Ośrodek eksploatacji i przeróbki wikliny. Gród wczesnohistoryczny. Prawa miejskie 1458. Szereg ładnych domków mieszczańskich XVIII i XIX w., najbardziej typowe przy ul. Mickiewicza nr 19 i 20. Obok miasta na podmokłych łąkach 2 grodziska średniowieczne, 1959/60 odkryto wał konstrukcji drewniano-ziemnej. Skrzyżowanie z bocznicą wariantu międzyrzeckiego. 90 km Lutol Suchy. W odl. 2 km na pd.-wsch. Chociszewo. Kość. późnogotycki 1500. 7 km dalej Dąbrówka Wielkopolska, wieś zamieszkana przez ludność autochtoniczną. Stroje ludowe, staroświeckie instrumenty muzyczne („kozły”), ciekawe obyczaje. Kość. 1660, w nim tablica ku czci mieszkańców pomordowanych przez hitlerowców w obozach. Park z pałacem klasycy stycznym 1857 oraz stara kuźnia. W odl. 5 km na pn. zach. od hutola Suchego Bukowiec. Kość. drewniany 1550. 2 km na pd. zach. Łagowiec. Kość. drewniany 1550 (wieża 1772). 2 km dalej Stary Dwór. Późnogotycki kość. 1550, przebud. 1765. 94 km Brojce, miasteczko położ. na granicy Polski przedrozbiorowej. Prawa miejskie od Władysława Jagiełły. Kilka staroświeckich domków mieszczańskich. 98 km Myszęcin. W odl. 4 km na pd. wsch. Szczaniec. Staro¬polski dwór renesansowy XVI w. oraz kość. gotycki XV w. — 102 km Rzeczyca. W prawo od drogi J. Lubinieckie.

Lwówek i Grońsko

56 km Lwówek (2300 mieszk.), m. załóż. 1414 (pierwotna nazwa Lwów) słynne w średniowieczu z targów na konie. Przed wjazdem do miasta na cmentarzu (przy drodze) kość. Św. Krzyża, barok 1780. Obok rynku kość. gotycki XV w., doskonale zachowany mimo kilkakrotnych przeróbek. Pałac XVIII w. Klasycystyczny kość. ewangelicki 1778. 59 km Grońsko. — 63 km Bolewice. — 65 km. W lewo na pd. Nowy Tomyśl (10 km, wariant trasy 5). — 69 km Sępolno. — 74 km Miedzichowo. Przed wjazdem do Trzciela droga przecina granicę woj. poznańskiego i zielonogórskiego.

Sękowo i Pniewy

35 km Sękowo. W odl. 5 km na pd. Duszniki. Kość. późnogotycki XVI w., restaur. XVIII w. Rezerwat leśny 0,77 ha z udziałem modrzewia polskiego. — 39 km Podrzewie. Wiatrak 1 poł. XIX w. — 43 km Chełmno. 48 km Pniewy (95 m, 4000 mieszk.), m. załóż. XV w. Pałac barokowy 1740, przebud. 1872, dziś liceum ogólnokształcące. Kość. paraf, gotycki XV w., przebud. 1635 i 1772, barokowe wyposażenie wnętrza. Kość. barokowy 1785. Nad jeziorem (57 ha) w parku angielskim grodzisko wczesnohistoryczne, stożkowate, obwiedzione rowem. Rozwidlenie dróg: na wprost wariant skwierzyński, w lewo zgodnie z trasą główną. 53 km. W odl. 2 km w lewo Posadowo. Znana stadnina koni. Park francuski z poł. XVIII w. Na polach Posadowa dropie.

Swadzim i Bytyń

13 km Swadzim. Gospodarstwo doświadczalne WSR Poznań. Przy drodze wiatrak. — 15 km Sady. Dom mieszkalny z podcieniami XVIII/XIX w. — 20 km Tarnowo Podgórne. Kość. gotycki 1464 z nie dokończoną wieżą. — 27 km Gaj Wielki. Dwór drewniany XVII/XVIII w., klasycystyczny budynek d. poczty 1 poł. XIX w. — 29 km Młodasko. Średniowieczne grodzisko stożkowate, 100 m od drogi (z lewej). W odl. 6 km na pn. przy drodze do Szamotuł Kaźmierz nad rz. Samą. Kość. gotycki 1494. Odgałęzienie drogi na pd. do Buku (15 km, wariant trasy 5). 32 km Bytyń. Kość. późnogotycki 1534. W odl. 1 km na pn. J. Bytyńskie. Na nim na wyspie grodzisko z okresu kultury łużyckiej, współczesne osadzie bagiennej w Biskupinie, z wałami dług. ok. 100 m, wys. 4 TO, szer. u podstawy 18 m. Stał tu zamek wymieniany w okresie wojny domowej 1384 jako „castrum Bytyn”. Na wyspę można się dostać łodzią rybacką ze wsi Komorowo Wielkie (na pn. brzegu jeziora).

Międzychód

91 km Międzychód (43 m, ok. 6800 mieszk.), m. pow. położ. między Wartą a J. Miejskim. Prawa miejskie XV w. Przem. rolno-spożywczy i drzewny. Miasto obfituje w zieleń i posiada dwa wydajne źródła siarczkowe, projektowany zakład leczniczy. Kość. paraf, z końca XVI w., przebud., prawie bezstylowy. Kość. poewang. 1833. W rynku domy szczytowe XVIII w. Najciekawsza ul. Rynkowa z domkami szczytowymi z XVIII w. Odgałęzienie drogi na pn. do Drezdenka (28 km, bocznica trasy 95). Okolica posiada wielkie walory letniskowe i turystyczne: falistość terenu, lesistość i liczne jeziora! Powiat międzychodzki najbardziej malowniczy w Wielkopolsce, posiada 99 jezior, a lasy zajmują 39% powierzchni. 95 km Gorzyń na 74 km wariantu międzyrzeckiego.

Wróblewo i Sieraków

51 km Wróblewo. Do Sierakowa dwie drogi: na wprost przez Izdebno (17 km) i dłuższa na pd. zach. przez Chrzypsko (26 km) krajobrazowo ładniejsza, wśród jezior, z których największe: Wielkie (266 ha), Chrzypskie (323 ha) i Lutomskie (174 ha). — 61 km Chrzypsko Wielkie. Kość. zbud. w 1. 1600—09, odnowiony 1725 i 1785, wewnątrz „Madonna na lwie”, drewniana rzeźba gotycka XIV w. — 72 km Lutom. Kość. późnobarokowy, zbud. w 1. 1753—62, restaur. po pożarze 1862. 77 km Sieraków nad Wartą. Miastem przed 1383. Huta szkła, Państwowa Stacja Ogierów. W 1610 urodził się tu Krzysztof Opaliński, poeta, satyryk, wojewoda poznański, który w 1655 pod Ujściem oddał Wielkopolskę Szwedom. W za¬łożonym przez niego tu gimnazjum pewien czas uczył Jan Amos Komeński. 1655 Sieraków odziedziczył przez swoją żonę Katarzynę z Opalińskich Stanisław Leszczyński, po nim zaś córka jego Maria, królowa Francji, która sprzedała go min. Brilhlowi. 1793 wojsko polskie stawiło opór wojskom pruskim. 1817 wielki pożar miasta. Kość. paraf, późnorenesansowy 1619—39, bogaty w zabytki wielkiej wartości artystycznej. W wielkim ołtarzu obraz z warsztatu Rubensa „Zdjęcie z krzyża”, obrazy ze szkoły wielkopolskiej XVII i XVIII w., stalle późno- renesansowe 1641, pomniki Piotra Opalińskiego (1 poł. XVII w.), Jana i Zofii Opalińskich, teściów króla Stanisława Leszczyńskiego. Kość. poewangelicki 1782—85, resztki średniowiecznego zamku Opalińskich, tzw. lodownia. Po l. stronie Warty biegnie wzdłuż 13 jezior szlak wycieczkowy do Międzychodu (22 km). Ważniejsze: J. Lutomskie, na jego zach. brzegu, 3 km od rynku rezerwat leśny „Buki” o pow. 55 ha ze starymi bukami o obw. pnia do 6 m i rezerwat skrzypu olbrzymiego; J. Jaroszewskie (96 ha, 35 m głęb.) z ośrodkiem szkoleniowym GKKFiT i dobrze zagospodarowanym ośrodkiem wypoczynkowym (kąpielisko, camping, parking, pawilon gastronomiczny); J. Sremskie (122 ha, 49 m głęb.), kryptodepresja, dno 10 m poniżej poziomu morza, ryby głębinowe: sieja i sielawa; J. Ławickie (95 ha) z wyspą; j. Kolno (53 ha), z grodziskiem na pn.-wsch. brzegu. Pomiędzy j. Kolno a następnym J. Bielskim (86 ha) — rezerwat leśny 14 ha. Objęty ochroną naturalny las liściasty dla celów naukowych, dydaktycznych i społecznych. Na pr. brzegu Warty jeziora rynnowe: Kubek (73 ha, hodowla bobrów), Lichwin (49 ha), Mnich (28 ha), Kłosowskie (142 ha) z rezerwatem ornitologicznym na „Czaplich Wyspach” (czapla siwa, kormoran, kania czarna, sokół wędrowny, dzięcioł czarny), Barlin (108 ha).

Ostroróg i Wronki

34 km Ostroróg nad J. Wielkim. M. od pocz. XV w. W 1436 urodził się tu znakomity pisarz polityczny Jan Ostroróg, autor traktatu „Monumentum pro rei publicea ordinatione” (obelisk przy szkole). Nad jeziorem otoczony fosą nasyp po średniowiecznym zamku Ostrorogów. Kość. gotycki XV w. spalony 1555 i 1595, odbud. 1776; wnętrze barokowe. — 37 km Dobrojewo, wzorowe PGR. Zabudowania mieszkalne i gospodarcze częściowo XVIII w., spichlerz klasycystyczny 1 poł. XIX w. Dwie ludowe figury przydrożne XVII w. 46 km Wronki nad Wartą, na skraju Puszczy Noteckiej. Zakłady przem. metalowego, budowlanego, drzewnego i spożywczego. Prawa miejskie XIII w. W 1. 1916/17 była tutaj więziona Róża Luksemburg. 30 grudnia 1918 powstańcy zdobyli tu na Niemcach m. in. uzbrojenie całego dywizjonu artylerii. Kość. paraf, gotycki XVI w. kilkakrotnie palony i odbud., regotyzowany w 1. 1954/55. Kość. klasztorny Franciszkanów barokowy 2 poł. XVII w.