Słońsk, Owczary i Słubice

152 km Słońsk (2000 mieszk.), d. miasteczko na krawędzi Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej, nad rz. Łęczą, 1. dopływem Warty. Stara osada wspomniana po raz pierwszy jako miasto 1341. 1426—1810 administracyjny i gospodarczy ośrodek zakonu joannitów (Kawalerów Maltańskich). Pałac 1662—67. Kość. gotycki 1475—1508, sklepienie gwiaździste 1522 z późnogotycką polichromią. Wielki ołtarz późnorenesansowy 1626, drewniany, przeniesiony z zamku Hohenzollernów w Berlinie. 163 km. Rozwidlenie dróg. W lewo, na pd., odgałęzienie drogi do Słubic (32 km). — 167 km Kostrzyn (trasa 95). Wyjazd z Kostrzyna z powrotem tą samą drogą do rozwidlenia. — 171 km. Rozwidlenie dróg. Stąd na pd. drogą drugorzędną. 172 km Górzyca, d. miasteczko w odl. 1 km od Odry. W średniowieczu stolica bisk. lubuskich z zamkiem i katedrą, zniszczona trzykrotnie: 1325 przez mieszczan frankfurckich, ponownie w wojnie północnej oraz w 1945. 1962 znaleziono ok. 1000 monet z 1. 1040— 60. 174 km Owczary. W okresie wczesnohistorycznym jeden z ważniejszych grodów Lubuszan. Po wsch. stronie drogi wały ziemne dwóch grodów pierścieniowatych. 185 km Lisów. — 189 km Drzecin. Droga skręca na zach. i schodzi w doi. Odry. 197 km Słubice (7500 mieszk.), m. pow. położ. na wielkim szlaku komunikacyjnym kolejowym i drogowym wschód-zachód, w miejscu gdzie Odra zwężoną doliną przełamuje się przez pas wzniesień morenowych. Na Odrze „most przyjaźni”. Do 1945 przedmieście Frankfurtu, zniszczone w toku działań wojennych w 65%. Zakłady przem. odzieżowego uruchomione 1957. — 199 km. Wjazd na trasę główną. 203 km Świecko.

Skwierzyna — Lubniewice — Sulęcin

38 km, droga lokalna, od Lubniewic drugorzędna. Wyjazd ze Skwierzyny razem z trasą główną. — 2 km. Skręt z trasy głównej w lewo. W odl. 4 km na pd. zach. wieś Stary Dworek, z malowniczo położ. na wysokim brzegu rz. Obry dworkiem XVII w. W czasie wojny północnej przebywali tu car Piotr Wielki, król polski August II i król szwedzki Karol XII. Obok kość. 1768 z rokokowym wyposażeniem wnętrza i dekoracją stiukową, cenne obrazy XVII i XVIII w. — 8 km Zemsko. — 12 km Bledzew, miasteczko nad Obrą. Stara osada cystersów. Prawa miejskie 1413. (Zabytkowy klasztor i kościół rząd pruski sprzedał na rozbiórkę.) Kość. paraf, gotycki XV w., rozszerzony 1882, z tego okresu wysoka wieża. W rynku figura barokowa XVIII w. 23 km Lubniewice, miasteczko i ośrodek letniskowy między j. Krajnik, Lubniewickim i Trzcinicą. Najpiękniejszy po Łagowie zakątek Ziemi Lubuskiej. W XVII w. była tu kolonia polskich arian. Dom wypoczynkowy FWP w niezabytkowym zamku, wzniesionym na miejscu d. zamku średniowiecznego. 27 km Glisno. PGR (nasiennictwo zbóż kłosowych, owczarnia zarodowa merynosów). Pałac barokowy 1 poł. XVIII w., park angielski o starym drzewostanie ze sztuczną ruiną. — 32 km. Połączenie z wariantem międzyrzeckim, którym dalej na zach. — 38 km Sulęcin na 140 km wariantu międzyrzeckiego. Droga do Kostrzyna na zach. od Skwierzyny przecina głęboką, zadrzewioną doi. Obry, po czym biegnie przez rozległe jednolite bory sosnowe. — 109 km. W prawo na pn. zach. odgałęzia się trasa 7. 123 km Wałdowice. Odgałęzienie drogi na pn. wsch. do Gorzowa Wielkop. (19 km, trasa 7). 124 km. Odgałęzienie drogi w lewo, na pd. zach., do Lubniewic (19 km, bocznica ze Skwierzyny). 137 km Krzeszyce. — 141 km Grodzewo. Odgałęzienie drogi na pd. zach. do Ośna Lubuskiego (15 km, wariant międzyrzecki). 144 km Lemierzyce. Odgałęzienie drogi na pn. do Witnicy (16 km, trasa 95).

Wariant Skwierzyński

Od rozwidlenia (78 km) na zach. — 81 km Wierzbno, wieś zamieszkała przez polską ludność autochtoniczną. Rozległy park angielski (stary drzewostan). — 90 km Przytoczna. W wiejskim parku staropolski dworek XVIII w. z dachem mansardowym, rozbud. XIX w. 93 km. Skrzyżowanie dróg. W odl. 2,5 km na pd. wieś Rokitno, znana d. miejscowość pątnicza ludności polskiej pod zaborem pruskim. Kość. zbud. 1746—56 na miejscu starszego (1333), bogate rokokowe wyposażenie wnętrza. W wielkim ołtarzu obraz Madonny (szkoła niderlandzka) XVII w. z białym orłem (przetrwał okres okupacji). 3 km na pd. od wsi rynnowe j. Rokitno, sąsiadujące od wsch. z J. Lubikowskim (340 ha, głęb. 34 m). 98 km Chełmsko, Kość. późnogotycki przebud. 1881. W kaplicy kościelnej przetrwał okres okupacji obraz św. Kazimierza królewicza z książęcą koroną i orłem jagiellońskim. 103 km Skwierzyna (5700 mieszk.), m. na 1. brzegu Warty powyżej ujścia Obry. W XIII w. należy do Śląska. 1316 miasto zagarniają Brandenburczycy i sprzedają Krzyżakom. Odbite przez Władysława Łokietka jest odtąd miastem królewskim. 1712 pożar niszczy całe miasto. Od 1815 pod zaborem pruskim. W 1945 zniszczone w 45%. Kość. gotycki XV w., restaur. 1861—63. W rynku pod nr 20 dom szczytowy XVIII w. W Skwierzynie skrzyżowanie z trasą 7. Wyjazd na zach. — 105 km. W lewo odgałęzienie drogi do Sulęcina.

Długoszyn i Ośno Lubuskie

143 km Długoszyn. Kopalnia węgla brunatnego, odbud. po wojnie. — 148 km Drogomin. — 150 km. W odł. 4 km kopalnia węgla brunatnego Smogóry. 157 km Ośno Lubuskie (3200 mieszk.), stare zabytkowe miasto nad rz. Łęczą. Przez kilka wieków do 1810 stolica ziemi torzymskiej (części historycznej Ziemi Lubuskiej na wsch. od Odry). Wymieniona po raz pierwszy 1252, jako miasto targowe. Do poł. XV w. własność bisk. lubuskich. W 1656 zajęte przez wojska pod wodzą Piotra Opalińskiego i Krzysztofa Grzymułtowskiego. 1806—07 przemarsz legionów Dąbrowskiego. 1945 miasto położ. w pasie umocnień uległo zniszczeniu w 70%. Zachowany w całości pierścień średniowiecznych obwarowań miejskich z basztami i wieżami XV w. Kość. farny gotycki 1298, rozbud. XIV—XVI w. Wewnątrz wielki ołtarz z drzewa w stylu późnego renesansu 1627, bogato polichromowany. Przy kościele biblioteka z czasów średniowiecznych, zawierająca wśród starych druków m. in. Schedla „Kronika świata” 1494 i Mszał Poznański 1505, ilustrowany kolorowymi drzeworytami. Gotycka kaplica cmentarna XV w. Odgałęzienie drogi na pn. do Słońska (16 km, wariant skwierzyński). 161 km Swiniary. W odl. 5 km na zach. Radów. Kość. romański zbud. ok. 1270 z głazów narzutowych, mury grubości 2 m. 2 km dalej na pn. zach. Radówek. Kość. o cechach romańsko-gotyckich 2 poł. XIII w. z polnego kamienia łupanego, ciekawe detale architektoniczne. — 163 km Serbów. 166 km Kowalów. Wczesnogotycki kość. ok. 1300, w ścianie pd. ciekawy portal gotycki z interesującym detalem architektoniczno-rzeźbiarskim. 172 km Nowe Biskupice na 171 km trasy głównej. — 184 km Świecko.

Grochowo i Sulęcin

126 km Grochowo. Z lewej zalesione wzgórza morenowe, rozcięte wąwozami i jeziorami (góra Bukowiec 227 m). Na pd. lasy przechodzą w słynny rezerwat leśny Buczyny Łagowskie (2246 ha), ciągnący się w kierunku Łagowa. — 128 km Trzemeszno Lubuskie. 134 km. Połączenie z bocznicą wariantu skwierzyńskiego do Sulęcina. 140 km Sulęcin (7000 mieszk.), m. pow. nad rz. Postomią w pasie wzgórz środkowolubuskiej moreny czołowej. Fabryka maszyn rolniczych, krochmalnia. Własność zakonów rycerskich templariuszy i joannitów. 1269 wojska księcia kaliskiego Bolesława Pobożnego palą zamek wzniesiony przez Brandenburczyków. 1574 polscy dostojnicy państwowi przybywają tu na spotkanie Henryka Walezego. Jesienią 1658 przez Sulęcin przechodzi wyprawa St. Czarnieckiego w drodze do Danii. Przy wjeździe do miasta, z prawej park miejski o starym drzewostanie, otoczony murem z głazów narzutowych, łączący się z plantami w miejscu średniowiecznych obwarowań. Kość. farny wczesnogotycki z pozostałościami romańskimi, pochodzącymi z XIII w., w 1945 kompletnie spalony, obec. restaur. Przy ul. Kościuszki szereg domów zabytkowych przeważnie z pocz. XIX w. W pn. części miasta (u wylotu ul. Żeromskiego) długi fragment średniowiecznych murów obronnych z głazów narzutowych. W odl. 2 km na pd. Ostrów. Najładniejszy gotycki kościół wiejski XIV w. na Ziemi Lubuskiej. W Sulęcinie koniec bocznicy wariantu skwierzyńskiego.

Pszczew — Trzciel — Zbąszyn

30 km, droga lokalna wzdłuż malowniczych Jezior w doi. Obry, obramowanych zalesionymi wzgórzami morenowymi. B. ładny szlak turystyczny wodny, motorowy i pieszy. Wyjazd z Pszczewa na pd. i dalej wzdłuż zach. brzegu j. Chłop (225 ha). — 7 km Borowy Młyn, wieś o charakterze letniskowym wśród jezior i lasów, grodzisko. — 10 km Rybo jady. U wypływu Obry z J. Wielkiego duże grodzisko wczesnośredniowieczne. — 15 km Trzciel (trasa główna). — 22 km Lutol Mokry nad j. Lutol. — 30 km Zbąszyń (wariant trasy 5). 97 km Policko nad Obrą. — 101 km Bobowicko nad jeziorem. W XVII w. b. żywotny ośrodek polskich arian promieniujący na wiele krajów Europy. 105 km Międzyrzecz (10 000 mieszk.), m. pow. nad Obrą, przy ujściu Paklicy. Zakłady graficzne, fabryka wełny drzewnej. Badania archeologiczne 1954—60 wykazują ciągłość osadnictwa od okresu rzymskiego. We wczesnym średniowieczu ważny gród. Bolesław Chrobry osiedla tu benedyktynów w celach misyjnych wśród Słowian zach. i pn. W XI—XIV w. ważny punkt w walkach z Niemcami. Kazimierz Wielki wznosi tu potężny zamek. Zygmunt August ustanawia jarmarki pomiędzy Polską, Śląskiem i Brandenburgią 1565. Za Zygmunta III wielki ośrodek przem. sukienniczego, którego wyroby docierają do Chin. 1660 załóż, kolegium jezuickiego, przeciwdziałającego germanizacji. Od 1815 pod panowaniem pruskim, germanizacja. 1945 wyzwolenie (40% zniszczeń). Zamek Kazimierza Wielkiego na wzniesieniu w widłach Paklicy i Obry. Przy zamku oficyna XVIII w., obec. Muzeum Regionalne. D. klasztor jezuicki XVII w. (barok), zamieniony na szkołę. W rynku ratusz z czasów Stefana Batorego 1581 z orłem stanisławowskim na wieży (przetrwał okupację) oraz kilka zabytkowych kamieniczek (nr 16, 17, 18 i 19). Kość. farny gotycki XV w., odrestaur. 1958, polichromia, w szczycie kamienne renesansowe maski. Kość. poewangelicki klasycystyczny. W mieście skrzyżowanie z trasą 7. Wyjazd na zach. — 115 km Pieski. — 119 km Templewo.

Pniewy — Międzyrzecz — Świecko

74 km Gorzyń nad malowniczym J. Górzyńskim (81 ha, 34 m głęb.). Zakład doświadczalny i gospodarstwo rybne WSR w Poznaniu. Pałac i d. zajazd klasycystyczny 1 poł. XIX w. Okazy drzew pod ochroną (cisy, buki i in.). W Gorzyniu koniec bocznicy z Przeźmierowa. 78 km. Rozwidlenie dróg na granicy woj. poznańskiego i zielonogórskiego: na wprost wariant skwierzyński, w lewo zgodnie z wariantem międzyrzeckim. — 81 km Nowe Gorzycko. 90 km Pszczew, miasteczko nad J. Pszczewskim (67 ha, 18 m głęb.), w pasie jezior obrzańskich. D. posiadłość biskupów poznańskich od 1259, prawa miejskie XV w. Kość. renesansowy 1654. Na terenie Pszczewa i w okolicy szereg wczesnośredniowiecznych grodzisk i umocnień (odkrytych 1959/60), broniących przejść między jeziorami.

Wariant Międzyrzecki

Wyjazd z Pniew drogą na Kostrzyn. Z lewej j. Pniewy. Widok na jezioro, park i las. Droga przechodzi przesmykiem między j. Lubosz Wielki (96 ha, po stronie pd.) i j. Luboszek (58 ha, po stronie pn.). — 54 km Lubosz. Kość. 1818. — 60 km Kwilcz. Park angielski z pałacem 1828 nad J. Kwileckim (20 ha), oficyna dworska 2 poł. XVIII w. Kość. klasycystyczny 1766—81. — 68 km Kamionna, d. miasteczko w pagórkowatej okolicy nad głęboko wciętym jeziorem rynnowym. Kość. gotycki 1499 z zachowaną oryginalną wieżą gotycką.

Gajec i Kunowice

163 km Gajec. Droga biegnie wśród lasów. — 171 km Nowe Biskupice. Połączenie z wariantem międzyrzeckim. 174 km Kunowice. Pole bitwy 1759 (wojna siedmioletnia), w której wojska rosyjskie zadały druzgoczącą klęskę wojskom Fryderyka II. Po raz drugi Rosjanie odnieśli tu zwycięstwo nad Niem¬cami 1945. Zbiorowa mogiła z pomnikiem poległych żołnierzy radzieckich. 179 km. Połączenie z trasą 17 z Wrocławia i wariantem skwierzyńskim. 183 km Świecko, punkt graniczny.

Koryta i Rzepin

136 km Koryta. — 142 km Torzym, miasteczko położ. nad rz. Hanką wśród wzgórz i lasów o walorach letniskowych, sanatorium przeciw¬gruźlicze. W średniowieczu stał tu zamek rycerzy-rabusiów. Odgałęzienie drogi na pn. do Sulęcina (12 km, wariant międzyrzecki). — 148 km Pniów. — 151 km Boczów. 159 km Rzepin (3500 mieszk.), m. położ. nad rz. Ilanką na podmokłej równinie. Duży węzeł kolejowy. W 1945 zniszczone w 85 %. Przy Al. Wojska Polskiego cmentarzyk żołnierzy radzieckich z po¬mnikiem. Gotycka kaplica przy kość. paraf, i na cmentarzu. Skrzyżowanie dróg: na pd. do Cybinki (20 km, trasa 17) i na pn. do Ośna Lubuskiego (15 km, wariant międzyrzecki).